“Het goede overwint niet vanzelf. Rechtvaardigheid komt niet van buitenaf, maar moet telkens opnieuw uit onszelf voortkomen”, sprak burgemeester Korteland, na de 2 minuten stilte op het Wethouder E. van Dronkelaarplein. “In tijden van vrede wordt zichtbaar dat een democratie niet alleen wordt bedreigd in tijden van oorlog maar ook slijt wanneer waakzaamheid verslapt.”
Lees de volledige toespraak hieronder.
Toespraak burgemeester Korteland
Dodenherdenking 4 mei 2026, Wethouder E. van Dronkelaarplein
Beste mensen,
Zojuist stonden wij hier samen in stilte. Een stilte die spreekt. Die ons in gedachten terugvoert naar een tijd die we niet zelf hebben meegemaakt maar die ons wel heeft gevormd.
Een stilte waarin we herdenken en luisteren. Naar verhalen, naar herinneringen en naar wat ons is doorgegeven.
Herdenken is niet alleen terugkijken. Het is ook proberen te begrijpen wat er is gebeurd, hoe het heeft kunnen gebeuren en wat de betekenis daarvan is voor vandaag. Maar ook voor morgen. Gevolgen van oorlog en onderdrukking verdwijnen niet met de jaren.
Ze leven door in families en in gemeenschappen. In onze stad en dorpen. In ons land en in Europa.
Op 4 mei herdenken wij alle Nederlanders die zijn omgekomen of vermoord tijdens de Tweede Wereldoorlog en in oorlogssituaties en vredesmissies daarna. In onze stad dragen wij die geschiedenis met ons mee. Meer dan 400 inwoners verloren in de Tweede Wereldoorlog hun leven. Hun namen staan hier, op de gedenkplaten op dit plein en op het monument op de Joodse begraafplaats. Namen die ons blijven herinneren en ervoor zorgen dat de levens nooit vergeten worden.
Afgelopen maand bezocht ik een bijzondere tentoonstelling. Leerlingen van basisschool De Weier maakten werkstukken en presentaties over wereldoorlogen, vrijheid, vrede en verdraagzaamheid. Met grote motivatie hadden zij zich verdiept in verhalen van toen en de betekenis daarvan voor nu.
De kinderen van De Weier vertelden me waarom ze herdenken ook belangrijk vinden. We spraken met elkaar over de betekenis van vrijheid. Op 4 april legden we samen een krans bij de herdenkingsplaquette bij de brugwachterswoning op de hoek van de Vriezebrug. Daar stonden we stil bij de gebeurtenissen in 1945. Een moment dat voor onze stad van grote betekenis is.
Voor de leerlingen is 4 april 1945 een datum ver in de geschiedenis. Voor sommigen onder ons is 1945 verbonden met verhalen van ouders of grootouders. Wat alle generaties delen is dat de bevrijding op 4 april ‘45 een fundament vormt onder het leven dat wij vandaag in Almelo leiden.
Wat me het meest bijbleef is de oprechte nieuwsgierigheid die doorklonk in de werkstukken van de leerlingen. Ze lieten zien dat ze probeerden het te begrijpen. Niet alleen wát er gebeurde maar ook waarom. Hoe was het mogelijk dat mensen werden uitgesloten en vervolgd? Wat is ervoor nodig om dat nooit meer te laten gebeuren?
Geen eenvoudige vragen. Wél vragen die iedere generatie opnieuw zou moeten stellen. En ook op tijd moet beantwoorden met heldere stellingname. Met de juiste stem. En met de juiste daadkracht als dat nodig is.
Want vrijheid is niet vanzelfsprekend. Vrijheid vraagt om onderhoud en aandacht. En soms ook moed. Het vraagt dat we alert zijn op signalen van uitsluiting. Op taal die mensen kleiner maakt. Op ontwikkelingen die groepen tegenover elkaar zetten.
Maar het vraagt ook dat we ons bewust zijn van oorlogen onder de radar. Die niet als oorlog te herkennen zijn. Oorlogen die in niets meer lijken op die van ’40 -‘45.
In een wereld die onrustig is, wordt onze kwetsbaarheid zichtbaarder en waakzaamheid essentiëler. Vanavond staan we niet alleen stil bij het verleden, maar ook bij het heden en de toekomst. Bij mensen die vandaag de dag leven in oorlog, in armoede of onderdrukking, waar ook ter wereld.
We staan stil bij het belang van onze soevereiniteit en open samenleving. Vrijheid verdedigen begint niet met wachten op een aanval. Vrijheid verdedigen begint met vooruitdenken.
"Een weerbare samenleving ontstaat niet vanzelf. Zij wordt gevormd door ieder van ons. Het zit in de manier hoe we met elkaar omgaan. In wat we normaal vinden. En in waar we ons bewust van zijn."
Het goede overwint niet vanzelf. Rechtvaardigheid komt niet van buitenaf, maar moet telkens opnieuw uit onszelf voortkomen. Vrijheid en democratie zijn geen gegeven. Zij bestaan alleen bij de gratie van ónze betrokkenheid. Van mensen zoals u en ik. Ook in tijden van vrede blijft dat besef van belang. Juist dán wordt zichtbaar dat een democratie niet alleen wordt bedreigd in tijden van oorlog maar ook slijt wanneer waakzaamheid verslapt.
Weerbaarheid betekent dat we verschillen kunnen verdragen. Dat het gesprek wordt voortgezet, ook wanneer het schuurt. Weerbaarheid betekent óók mediawijsheid, crisisvoorbereiding en digitale vaardigheden. Het vraagt er om dat we democratische waarden niet alleen benoemen, maar ook in het dagelijks handelen tot uitdrukking laten komen. En dat het besef levend blijft dat vrijheid en verantwoordelijkheid onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.
De kinderen die ik sprak, overzien misschien nog niet alles. Maar zij voelen wel aan wat essentieel is: dat iedereen erbij hoort. Dat je voor elkaar opkomt en niet wegkijkt als iemand wordt buitengesloten.
En misschien is dat wel waar het begint.
Vanavond herdenken wij de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog, de koloniale oorlog in Indonesië en van oorlogssituaties en vredesmissies nadien. We herdenken mensen die hun leven verloren en beroofd werden van hun vrijheid, hun waardigheid en hun toekomst.
We dragen hun herinnering met ons mee.
En dan past hier ook onze waardering. Voor de Nederlandse militairen die zich nu en in de afgelopen decennia, vaak ver van huis, inzetten voor vrede en veiligheid. Voor onze vrijheid en die van anderen. Hun inzet verdient ons blijvende respect.
In de herinnering ligt ook een opdracht besloten aan ieder van ons. Om waakzaam te zijn en betrokken te blijven. En om verhalen door te geven.
De kinderen die ik sprak laten het voorbeeld zien. Ze lieten zien waarom het zo belangrijk is te blijven luisteren naar elkaar. Te beseffen dat je je moet blijven uitspreken voor vrijheid. Die van jezelf, die van ieder ander. Ook wanneer het moeilijk is.
Op die manier is de stilte van vanavond niet alleen een moment van terugdenken maar ook een moment van bezinning. Op wie wij zijn. Op wat wij belangrijk vinden. En op wat wij aan onze kinderen willen doorgeven.
Dank u wel.
